Lekarz stażysta w polskim systemie ochrony zdrowia

Ustawodawca uznał, że samo ukończenie studiów medycznych nie daje jeszcze wystarczających kompetencji praktycznych do pełnej, samodzielnej realizacji świadczeń zdrowotnych. Dlatego też wykonywanie zawodu lekarza poprzedzone jest obowiązkowym stażem podyplomowym, który umożliwia zdobycie doświadczenia zawodowego pod nadzorem doświadczonych lekarzy.

Podstawy prawne stażu podyplomowego

Podstawową regulacją dotyczącą lekarzy stażystów jest ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Określa ona status prawny lekarza stażysty, zakres jego obowiązków i uprawnień, zasady odbywania stażu podyplomowego, wymagania, które muszą spełniać podmioty prowadzące staż, oraz zasady jego finansowania. Zgodnie z zapisami umowy o zawodach lekarza i lekarza dentysty staż podyplomowy służy doskonaleniu umiejętności praktycznych oraz pogłębianiu wiedzy teoretycznej w określonych dziedzinach medycyny. Program stażu obejmuje także szkolenia z zakresu bezpieczeństwa pacjenta, prawa medycznego, komunikacji z pacjentem, zdrowia publicznego oraz innych zagadnień istotnych dla wykonywania zawodu lekarza.

Szczegółowe zasady realizacji stażu określa rozporządzenie ministra zdrowia z 24 lutego 2023 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty. Reguluje ono m.in.: program i sposób organizacji stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty, zasady pełnienia dyżurów medycznych, zadania opiekuna i koordynatora, sposób dokumentowania przebiegu stażu i warunki jego zaliczania.

Kim jest lekarz stażysta?

Chociaż lekarz stażysta ma już prawo wykonywania zawodu, nie jest ono pełne tak jak w przypadku lekarza po zakończeniu stażu. Może on świadczyć pracę tylko w miejscu odbywania stażu podyplomowego, co zostało określone w art. 15b ustawy.

Lekarz stażysta – co do zasady pod kontrolą opiekuna – uczestniczy bezpośrednio w diagnostyce i leczeniu pacjentów, prowadzi dokumentację medyczną, wydaje określone zalecenia lekarskie oraz wykonuje procedury medyczne przewidziane programem szkolenia.

Art. 15b ust. 3 ustawy określa uprawnienia lekarza stażysty. Może on stwierdzać zgon, wystawiać recepty (oprócz pro auctore i pro familiae), wydawać opinie i orzeczenia lekarskie (po uzgodnieniu ich treści z opiekunem), pełnić dyżury z lekarzem dyżurującym samodzielnie, udzielać informacji o stanie zdrowia pacjenta, zlecać czynności pielęgnacyjne, prowadzić historię choroby i inne rodzaje dokumentacji medycznej (we współpracy z opiekunem), a także wykonywać przedmiotowe i podmiotowe badania pacjenta oraz udzielać, po konsultacji z opiekunem, porad lekarskich.

Praktyczne informacje dotyczące stażu podyplomowego

Aby rozpocząć staż podyplomowy, absolwent kierunku lekarskiego lub lekarsko-dentystycznego musi uzyskać PWZ oraz zostać wpisany na listę członków właściwej okręgowej izby lekarskiej. Następnie otrzymuje skierowanie do odbywania stażu.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty staż podyplomowy lekarza trwa 13 miesięcy, a lekarza dentysty 12 miesięcy. W przypadku choroby, urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i wychowawczego oraz niektórych innych usprawiedliwionych nieobecności istnieje możliwość przedłużenia stażu o okres niezbędny do zrealizowania brakujących elementów programu szkolenia.

§ 6 ust. 2 rozporządzenia określa, że lekarz stażysta pełni dyżury medyczne w wymiarze 40 godz. 20 min miesięcznie jako dodatkowy członek zespołu dyżurnego, pod nadzorem lekarza lub lekarzy pełniących dyżur medyczny, uprawnionych do samodzielnego wykonywania zawodu.

Lekarz stażysta jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, co wynika z art. 15a ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze ustalane na podstawie przepisów dotyczących minimalnego wynagrodzenia pracowników wykonujących zawody medyczne. Finansowanie stażu podyplomowego jest natomiast zadaniem publicznym, realizowanym przy udziale administracji rządowej i samorządowej.

Lekarz stażysta jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej na takich samych zasadach jak lekarze posiadający pełne PWZ. Obowiązek ten obejmuje m.in.: dane identyfikujące pacjenta, informacje o stanie zdrowia, wyniki badań, informacje uzyskane od rodziny chorego oraz dane zawarte w dokumentacji medycznej. Naruszenie tajemnicy zawodowej może skutkować odpowiedzialnością zawodową, cywilną, a czasami także karną.

Staż podyplomowy ma znaczenie nie tylko dla przygotowania młodych lekarzy do samodzielnego wykonywania zawodu, ale także dla bezpieczeństwa pacjentów. Możliwość wykonywania świadczeń medycznych pod nadzorem opiekuna pozwala stopniowo rozwijać umiejętności praktyczne bez narażania osób potrzebujących pomocy medycznej na ryzyko wynikające z braku doświadczenia. Staż podyplomowy służy także ujednoliceniu poziomu przygotowania zawodowego absolwentów różnych uczelni medycznych.