Zaostrzenie kar i inne zmiany prawne

Zaostrzenie kar za agresję wobec personelu medycznego

Przepisy^[1] zaostrzające sankcje karne za agresję wobec funkcjonariuszy publicznych, w tym personelu medycznego weszły w życie 2 stycznia 2026 r. Zmiany dotyczą Kodeksu karnego oraz Kodeksu wykroczeń. Polegają w szczególności na podwyższeniu odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej osób pełniących funkcje publiczne i ratujących życie innych (art. 217a i art. 222 k.k.), jeżeli czyn naraża pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiegouszczerbku na zdrowiu. Sprawca takiego czynu będzie podlegać karze od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Do tej pory górna granica odpowiedzialności wynosiła odpowiednio 2 lub 3 lata pozbawienia wolności. Nowe przepisy wprowadzają także obowiązkową publikację wyroku na wniosek pokrzywdzonego w przypadku skazania za przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej lub czynnej napaści.

Zmiany w zakresie prawa wykroczeń polegają w szczególności na wprowadzeniu surowszej karalności za zachowania polegające na zakłócaniu spokoju lub porządku publicznego albo wywołaniu zgorszenia w miejscu publicznym polegającego na dopuszczeniu się tego wykroczenia w zakładzie leczniczym lub w trakcie akcji medycznej lub w siedzibie organu administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, które zagrożone będzie karą karą aresztu, organiczenia wolności lub grzywny do 5000 zł. Dotychczas zachowanie takie było zagrożone wyłącznie grzywną do 500 zł. Dodatkowo wprowadzono możliwość stosowania w takich przypadkach trybu przyspieszonego.

Warto przy tym przypomnieć, że zgodnie z art. 44 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty^[2] lekarz korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu gdy wykonuje czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej, nadto udzielając pomocy pacjentowi, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, a także gdy  wykonuje zawód w podmiocie wykonującym działalność leczniczą, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w tym podmiocie. Wykonywanie innych zawodów medycznych, w tym pielęgniarki i ratownika medycznego, także podlega ochronie prawnej przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego zgodnie z właściwymi dla tych profesji ustawami.

Sprawozdanie Rzecznika Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta opublikował^[3] raport dotyczący przestrzegania praw pacjenta w 2024 r. oparty przede wszystkim o dane pochodzące ze zgłoszeń o naruszeniach kierowanych do jego biura. W omawianym roku skierowano ich ponad 96 000, co stanowi zauważalny spadek względem lat ubiegłych. W rekordowym pod tym względem roku 2021 było ich przeszło 160 000. Zgłoszenia dotyczące naruszenia praw pacjenta spowodowały wszczęcie 2408 postępowań w sprawach indywidualnych i 417 w sprawach dotyczących praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Spośród 1082 stwierdzonych naruszeń praw pacjenta w toku postępowań wyjaśniających zdecydowania większość (850) dotyczyła prawa do świadczeń zdrowotnych, w tym przede wszystkim ich dostępności. W mniejszym stopniu prowadzone postępowania doprowadziły do stwierdzenia naruszeń w zakresie prawa do dokumentacji (127), prawa do informacji (91), do poszanowania godności i intymności (42), prawa do tajemnicy informacji (10). Podejedyncze sprawy dotyczyły pozostałych praw, jak poszanowanie życia prawatnego i opieka duszpasterska.

W 2024 r. rzecznik wydał 170 decyzji stwierdzających stosowanie przez podmiot praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Jako przykłady tychże można wskazać m.in. funkcjonowanie, tzw. receptomatów, tj. podmiotów leczniczych oferujących konsultacje lekarskie, w tym możliwość szybkiego uzyskania e-recepty za pośrednictwem serwisu internetowego i wypełnianej przez pacjenta ankiety on-line, bez osobistego zbadania pacjenta przez osobę wystawiającą receptę, chociąz osobiste zbadanie pacjenta jest obligatoryjne od 7 listopada 2024 r. Inne przykłady to nieuprawnione przechowywanie kart uodpornienia przez podmiot leczniczy, który nie realizuje szczepień obowiązkowych, ale który został wskazany przez rodziców jako właściwy do opieki nad dzieckiem w zakresie POZ, prawdopodobnie w celu uniknięcia przez rodziców obowiązku szczepień, czy też obligatoryjne pobieranie od dzieci w szpitalu psychiatrycznym określonej części ich kieszonkowego od rodziców na określone przez szpital cele wspólne lub nieuzasadnione, nadmierne ograniczenia odwiedzin pacjentów w szpitalu. Rzecznik kwestionował również stosowanie u pacjentów długotrwałej antybiotykoterapii w związku z boreliozą, zamontowanie w szpitalu w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych monitoringu wizyjnego z jednoczesnym zapisem dźwięku, czy też stosowanie metod niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, jak koenzymu Q10 u pacjentów z chorobami układu krążenia, ornityny u pacjentów, których parametry wątrobowe wskazują na stłuszczenie wątroby lub pogorszenie jej stanu i funkcji bez potwierdzonych badań w tym zakresie lub ozonoterapii u pacjentów z chorobami zaburzenia krążenia, cukrzycy oraz grzybicy – w leczeniu trudno gojących się ran.

Odnosząc się do kwestii naruszenia indywidualnych praw pacjentów w sprawozdaniu czytamy, że z danych zebranych przez rzecznika wynika, że problemy z dostępem do świadczeń zdrowotnych są najczęstszym przedmiotem skarg pacjentów. Wśród nich 28 proc. dotyczyło podstawowej opieki zdrowotnej, 47 proc. – specjalistycznej opieki ambulatoryjnej, a 26 proc. – leczenia szpitalnego. Rzecznik zauważa w związku z tym, że jednym z najważniejszych wyzwań systemu ochrony zdrowia jest zbyt długi czas oczekiwania na świadczenia. Szczególnie odnotowywane są kolejki do lekarzy specjalistów w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Pacjenci zgłaszają też problemy związane z organizacją pracy placówek, niewłaściwymi warunkami udzielania świadczeń, odmowami rejestracji oraz przypadkami nieudzielenia pomocy medycznej. Dostępność świadczeń medycznych jest również poważnie ograniczana przez nieefektywny podział obowiązków w placówkach leczniczych oraz przeciążenie personelu medycznego zadaniami administracyjnymi, takimi jak prowadzenie dokumentacji medycznej.

Weszła w życie nowelizacja ustawy o Funduszu Medycznym

15 grudnia 2025 r. weszła w życie noweliazacja ustawy o Funduszu Medycznym^[4]. W związku z nową regulacją zdania Funduszu zostały rozszerzone o dwa nowe obszary. Pierwszym jest dofinansowanie na budowy, rozbudowy, modernizacje, przebudowy lub wyposażenia podmiotów leczniczych na potrzeby obronne państwa. Drugim jest finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych osobom do ukończenia 18. roku życia w zakresie leczenia chorób rzadkich^[5]. Warunkami uzyskania takiego finansowania jest pozytywna opinii konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny odpowiedniej ze względu na chorobę rzadką albo konsultanta wojewódzkiego w tej dziedzinie, wyczerpanie u danego pacjenta, wszystkich możliwych do zastosowania w chorobie rzadkiej dostępnych technologii medycznych finansowanych ze środków publicznych, nadto dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego terapii zaawansowanej. Omawiana nowelizacja przyjmuje jednocześnie maksymalny i minimalny poziom wpłat z budżetu państwa na potrzeby realizacji zadań Funduszu Medycznego.

Źródła:

_{[1]   Ustawa z 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy –  Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, Dz.U. 2025 r. poz. 1818.}

_{[2]   Ustawa z 5 grudnia 1996 r., Dz.U. 1997 r. nr 28 poz. 152 ze zm.}

_{[3]   https://www.gov.pl/attachment/c82a420a-7ada-40d2-aeb4-69d5bade26d5 dostęp: 30.12.2025 r.}

_{[4]   Ustawa z 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o Funduszu Medycznym oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. 2025 r. poz. 1739.}

_{[5]   W rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej, produktami leczniczymi terapii zaawansowanej, podawanymi jednorazowo w leczeniu szpitalnym, nieobjętych finansowaniem na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.}