Zmiany w przepisach: przegląd marcowo-kwietniowy

MZ o dostępie do świadczeń zdrowotnych dla obywateli Ukrainy

Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował^[1], że od momentu wejścia w życie przepisów o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa^[2] wpływają do jego biura informacje o nieubezpieczonych pacjentach obywatelach Ukrainy, którzy nie mają pewności odnośnie do możliwości kontynuacji wcześniej rozpoczętego w Polsce leczenia. Osobom tym konieczne jest udzielanie świadczeń medycznych, takich jak hemodializa, hemodiafiltracja, dializa otrzewnowa, programy lekowe, chemioterapia czy radioterapia, które niezbędne są dla ochrony ich życia i zdrowia. Zgodnie z przepisami przywołanej wyżej ustawy obywatel Ukrainy, który przed dniem jej wejścia w życie znajdował się w trakcie leczenia szpitalnego, jest uprawniony do kontynuacji tego leczenia aż do zakończenia hospitalizacji, jednak nie dłużej niż do 4 marca 2027 r. Wątpliwości budzi jednak to, czy wyżej wymienione świadczenia zdrowotne, udzielane w trybie ambulatoryjnym, mogą być kwalifikowane jako kontynuacja leczenia szpitalnego.

Obszernego wyjaśnienia na powyższe zagadnienie udzieliło Ministerstwo Zdrowia^[3]. Wskazano w nim, że prawo do kontynuowania leczenia w ramach leczenia nerkozastępczego prowadzonego w trybie ambulatoryjnym, w tym zabiegów takich jak hemodializa, hemodiafiltracja czy dializa otrzewnowa, przysługuje jedynie tym obywatelom Ukrainy, którzy są uchodźcami, to znaczy są beneficjentami tzw. ochrony czasowej, posiadają numer PESEL ze statusem UKR oraz którzy byli ofiarami tortur, gwałtu lub są w wieku do ukończenia 18. roku życia, ewentualnie są w okresie ciąży, porodu lub połogu. W konsekwencji nieubezpieczonym obywatelom Ukrainy, którzy nie spełniają wyżej wymienionych warunków, wygasło prawo do kontynuowania leczenia w zakresie leczenia nerkozastępczego, jeżeli jest wykonywane w trybie ambulatoryjnym. Osoby te mogą nabyć prawo do tego rodzaju leczenia wyłącznie w wyniku uzyskania tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego albo poprzez objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Podobnie jest w przypadku kontynuacji leczenia onkologicznego, w tym kontynuacji chemioterapii i radioterapii, immunoterapii, badań kontrolnych po leczeniu nowotworowym czy rehabilitacji. Świadczenia te przysługują nadal obywatelom Ukrainy posiadającym numer PESEL ze statusem UKR, pod warunkiem że należą oni do jednej z grup beneficjentów ochrony czasowej. Pozostali obywatele Ukrainy mogą kontynuować leczenie pod warunkiem, że zostaną objęci ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce.

Ministerstwo Sprawiedliwości: projekt ustawy o biegłych

W kwietniu br. do konsultacji publicznych skierowano długo oczekiwany projekt ustawy o biegłych^[4]. W aktualnym stanie prawnym brak jest aktu prawnego rangi ustawowej, który normowałby w sposób kompleksowy zasady wydawania opinii przez biegłych na potrzeby postępowań prokuratorskich i sądowych. Rezultatem rozproszonej i niespójnej regulacji jest niski poziom opiniowania w wielu specjalnościach biegłych, brak mechanizmów sprzyjających należytej kontroli kwalifikacji i doświadczenia kandydatów na biegłych czy też zmniejszająca się liczba biegłych sądowych i brak dopływu młodych osób, co jest szczególnie widoczne w specjalnościach medycznych.

W projekcie przedstawionym przez Ministerstwo Sprawiedliwości przewidziano utworzenie niezależnej instytucji – Państwowej Komisji Certyfikacyjnej Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, której zadaniem będzie m.in. organizowanie procesu weryfikacji kandydatów na biegłych poprzez procedurę certyfikacji, sprawowanie nadzoru nad ich działalnością czy też uchwalanie zbioru zasad etyki biegłych sądowych oraz czuwanie nad ich przestrzeganiem. Dodatkowo projekt ustawy wprowadza nowe zasady wynagradzania biegłych, w tym poprzez ustalenie na nowo stawki godzinowej, terminów na zatwierdzenie rachunku biegłego. Planowany termin wejścia w życie nowych przepisów to 1 stycznia 2027 r.

NRL krytycznie o projekcie ustawy o koronerach

Naczelna Rada Lekarska 27 marca 2026 r.^[5] zajęła stanowisko odnośnie do aktualnego projektu ustawy regulującej zasady stwierdzania zgonu. Pokreślono, że obowiązujące przepisy dotyczące stwierdzania zgonu są w znacznej mierze przestarzałe i nieadekwatne do obecnych realiów systemu ochrony zdrowia, wymagają dostosowania do współczesnych warunków organizacyjnych, społecznych i technologicznych. Pomimo że idea wprowadzenia nowych regulacji dotyczących stwierdzania zgonu ma pełną aprobatę samorządu lekarskiego, to jednak przedstawione aktualnie propozycje budzą szereg zastrzeżeń.

Sprzeciw budzi m.in. zastąpienie określenia koroner na rzecz „urzędowego lekarza do spraw zgonów”. Krytycznie odniesiono się również do narzucenia obowiązku stwierdzania zgonu lekarzowi nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej (NPL). W wielu miejscowościach w kraju placówki NPL obejmują teren całej lub prawie całej miejscowości i połączenie takiego zakresu pracy z obowiązkiem stwierdzania zgonów poza siedzibą będzie, zdaniem przedstawicieli samorządu lekarskiego, niemożliwe do wykonania. Wskazano również, że do wezwania koronera powinien być uprawniony także lekarz stwierdzający zgon, który ma wątpliwości dotyczące przyczyny, czasu lub okoliczności zgonu. Wreszcie, w ocenie NRL ochronę taką jak dla funkcjonariusza publicznego powinno się przyznać nie tylko koronerowi, ale także wszystkim innym lekarzom podczas lub w związku ze stwierdzaniem zgonu. Nie ma żadnego uzasadnienia, aby z ochrony należnej funkcjonariuszowi publicznemu korzystał koroner, a pozbawiony tej ochrony byłby np. lekarz POZ wezwany do stwierdzenia zgonu.

RPO o działalności w 2025 r. w obszarze ochrony zdrowia

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich opublikowało raport^[6] prezentujący kwestie wymagające wzmożonego nadzoru nad przestrzeganiem praw człowieka w obszarze ochrony zdrowia, w zakresie których podejmował działalność w ub.r. Działalność rzecznika koncentrowała się na problemach związanych m.in. z dostępem do świadczeń opieki zdrowotnej, w tym leczenia osób w kryzysie bezdomności, czy też transgranicznym transportem sanitarnym pacjentów do Polski z państw spoza Unii Europejskiej. Rzecznik podejmował kwestie dostępu do refundacji pomp insulinowych dla osób po 26. roku życia, bezpieczeństwa ratowników medycznych oraz konieczności ograniczenia agresji wobec personelu medycznego. Szereg działań rzecznika koncentrowało się na kwestiach edukacji zdrowotnej i zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, koordynacji działań w ochronie zdrowia psychicznego oraz nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. RPO zajmował się także sprawami dotyczącymi praw pacjenta w zakresie dokumentacji medycznej oraz poszanowania godności i intymności, takich jak dostęp rodziców adopcyjnych do karty szczepień dziecka, opłaty za udostępnianie dokumentacji medycznej rodzicom zmarłego dziecka czy też obecności monitoringu w gabinetach lekarskich.

Źródła:

_{[1]   https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-ukraina-obywatele-swiadczenia-zdrowotne-trudnosci-mz-rpp-odpowiedz (dostęp: 12.04.2026 r.).}

_{[2]   Ustawa z 23 stycznia 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 203.}

_{[3]   https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2026-03/Odpowiedz_MZ_Ukraina_obywatele_kontynuacja_swiadczen_zdrowotnych_24_03_2026.pdf (dostęp: 12.04.2026 r.).}

_{[4]   https://legislacja.gov.pl/projekt/12408900/katalog/13196258#13196258 (dostęp: 12.04.2026 r.).}

_{[5]   https://nil.org.pl/uploaded_files/documents/doc_1774613924_ps226ix-zm-ustawy-o-dzialalnosci-leczniczej.pdf (dostęp: 12.04.2026 r.).}

_{[6]   https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2026-03/Do_RPP_dzialania_rpo_zdrowie_prawa_pacjentow_2025_2_03_2026.pdf (dostęp: 12.04.2026 r.).}