Zdrowie kobiet na Mazowszu

Jakie są najważniejsze priorytety samorządu województwa mazowieckiego w zakresie ochrony zdrowia kobiet?

Profilaktyka, wczesna diagnostyka oraz kompleksowa, dostępna opieka medyczna. Dane epidemiologiczne wskazują, że bez takich działań obciążenie chorobami przewlekłymi będzie rosło. Kolejne ważne kierunki to edukacja zdrowotna i wsparcie rozwoju kadr medycznych. Nasz dokument „Kierunki działań w zakresie polityki zdrowotnej województwa mazowieckiego na lata 2022–2026” określa też główne obszary działania, m.in. profilaktykę chorób naczyniowo- sercowych, metabolicznych, ze szczególnym uwzględnieniem cukrzycy, osteoporozy, nadwagi i otyłości, a także układu mięśniowo-szkieletowego, chorób nowotworowych i zakaźnych.

Jednym z największych wyzwań są nowotwory. U kobiet to rak piersi, szyjki macicy, jelita grubego i płuc.

Potwierdzają to statystyki Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego. W 2023 r. oczekiwana długość życia kobiety w Polsce wynosiła 82,1 roku. Najwięcej utraconych lat życia u kobiet powodują właśnie nowotwory złośliwe (ok. 38 proc.).

Dlatego stworzyliśmy jednostkę świadczącą kompleksową opiekę nad kobietami z chorobami onkologicznymi. To Zakład Onkologii Kobiecej w Centrum Leczniczo-Rehabilitacyjnym i Medycyny Pracy ATTIS Mazowieckiego Szpitala Bródnowskiego. Łączy onkologię kliniczną, chirurgię onkologiczną i ginekologię onkologiczną, a także oferuje opiekę rehabilitacyjną przed- i pooperacyjną oraz opiekę terminalną. Ze względu na problemy z kontraktowaniem świadczeń onkologicznych przez NFZ oddział przez lata nie mógł funkcjonować w pełnym zakresie mimo odpowiedniego wyposażenia i przygotowania. W związku z tym ATTIS został połączony z Mazowieckim Szpitalem Bródnowskim, co pozwoliło skupić działalność onkologiczną i ginekologiczną w ramach świadczeń kontraktowanych przez MOW NFZ oraz lepiej wykorzystać dostępną infrastrukturę.

W jaki sposób Mazowsze wspiera zdrowie psychiczne kobiet?

Duży nacisk kładziemy na podnoszenie wiedzy i świadomości wszystkich mieszkańców w zakresie zdrowia psychicznego, profilaktyki zaburzeń psychicznych, depresji. Zależy nam na zwiększaniu dostępności i zapewnieniu kompleksowych działań w zakresie opieki psychologicznej i psychiatrycznej. Właśnie temu służy m.in. nasz program wsparcia „Mazowsze dla zdrowia psychicznego”. Rozwijamy też formy opieki środowiskowej – tworzymy dzienne domy opieki medycznej dla osób z chorobami otępiennymi.

A na czym polega projekt realizowany przez Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii?

Projekt dotyczy utworzenia Ośrodka Siła Więzi. Jest on nastawiony na wczesną diagnozę i terapię zaburzeń psychicznych u niemowląt i małych dzieci. Jego celem jest także wspieranie budowania prawidłowej więzi między rodzicem a dzieckiem oraz rozwijanie umiejętności rodzicielskiej mentalizacji, czyli lepszego rozumienia emocji i potrzeb dziecka na podstawie jego zachowania. W 2024 r. za ten projekt placówka otrzymała nagrodę w kategorii „Innowacja medyczna roku” w konkursie Medyczne Wydarzenie Roku.

Kiedyś istniał program „Mazowsze dla zdrowia kobiety”, teraz to program „Mazowsze dla zdrowia”. Skąd ta zmiana?

„Mazowsze dla zdrowia” to rozwinięcie programu „Mazowsze dla zdrowia kobiety”. Uznaliśmy, że w tym programie warto uwzględnić także profilaktykę chorób mężczyzn. Program dla zdrowia kobiety uruchomiliśmy w 2023 r. Skorzystało z niego 18 powiatów, które zrealizowały łącznie 28 zadań, m.in. warsztaty, spotkania edukacyjne, pikniki zdrowotne czy akcje profilaktyczne ukierunkowane na szych chorób występujących u kobiet.

Od 2024 r. realizujemy już rozszerzony program wsparcia „Mazowsze dla zdrowia”. Dofinansowujemy tu działania profilaktyczne i edukację zdrowotną. Projekty najczęściej dotyczą profilaktyki chorób naczyniowo-sercowych, metabolicznych, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i nowotworów. Dotacja może sięgać 100 tys. zł.

Dzięki temu programowi kobiety mają łatwiejszy dostęp do bezpłatnych badań przesiewowych, diagnostyki raka szyjki macicy, piersi i jajnika, pomiarów ciśnienia, glukozy i cholesterolu, konsultacji medycznych podczas wydarzeń zdrowotnych, a także warsztatów dietetycznych, zajęć ruchowych, edukacji o wczesnych objawach chorób i szkoleń z samobadania piersi.

Jakie problemy związane z ochroną zdrowia Mazowszanek są zgłaszane najczęściej?

Uczestnicy naszych programów najczęściej zgłaszają, że dostępnych świadczeń jest zbyt mało, a duże zainteresowanie wydłuża czas oczekiwania. Kolejna kwestia to ograniczona dostępność programów w niektórych częściach Mazowsza. Mimo ponawianych konkursów nie wszystkie podmioty z poszczególnych regionów zgłaszają się do realizacji działań. Najwięcej ofert jest z Warszawy i większych miast, co powoduje „białe plamy” na mapie województwa.

Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że główna odpowiedzialność za finansowanie i organizację bieżących świadczeń medycznych spoczywa na NFZ. Nasze działania nie zastępują systemu państwowego, mają go jedynie uzupełnić. Mowa tu o programach polityki zdrowotnej oraz regionalnych programach zdrowotnych. Należą do nich m.in. program polityki zdrowotnej w zakresie opieki poporodowej, profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy i raka płuc czy poprawy sprawności fizycznej osób po 60. roku życia. W ramach każdego z tych programów są wybierani realizatorzy, którzy otrzymują dotację na prowadzenie działań skierowanych do mieszkańców Mazowsza.

Program profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy jest skierowany do kobiet, które ukończyły 65 lat lub są w wieku 40–64 lat i spełniają co najmniej jedno kryterium medyczne, oraz do mężczyzn po 75. roku życia. W ramach tego programu są prowadzone m.in. edukacja zdrowotna, oszacowanie 10-letniego ryzyka złamania kości metodą FRAX, badanie densytometryczne, konsultacja lekarska, ale też szkolenia personelu medycznego.

Co jeszcze mogłoby poprawić opiekę zdrowotną kobiet na Mazowszu?

Wojewódzki Plan Transformacji dla Mazowsza zawiera rekomendacje dotyczące poprawy opieki zdrowotnej nad kobietami w całym regionie. Podkreśla potrzebę intensyfikacji działań edukacyjnych tam, gdzie udział w badaniach profilaktycznych – takich jak cytologia, mammografia czy badania jelita grubego – jest niski, ale też modernizację i rozbudowę infrastruktury POZ.

Strategia wskazuje także na konieczność tworzenia poradni onkologicznych i poradni położniczo-ginekologicznych, szczególnie w mniejszych ośrodkach, gdzie dostęp do tych usług jest ograniczony. Priorytetem jest również rozwój pracowni diagnostycznych, np. rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej, co zwiększa możliwości wczesnej diagnostyki chorób kobiecych. Jest też potrzeba zwiększenia dostępności leczenia niepłodności, w tym procedur in vitro, we wszystkich regionach Mazowsza.

Jakie wasze działania w obszarze zdrowia mogłyby zainspirować inne samorządy?

Zdecydowanie są to nasze programy wsparcia – „Mazowsze dla zdrowia”, „Mazowsze dla zdrowia psychicznego” i „Mazowsze dla seniorów”. Dzięki systemowi grantów powiaty i gminy mogą realizować własne pomysły dopasowane do lokalnych potrzeb zdrowotnych. To elastyczny i skuteczny model, szczególnie pomocny dla mniejszych jednostek, które często nie mają środków na takie działania.

Kolejną dobrą praktyką jest łączenie działań edukacyjnych z dostępem do badań profilaktycznych. Finansowanie badań to jedna sprawa, ale równie istotna jest ich promocja i przekazywanie informacji, gdzie i w jaki sposób można z nich skorzystać.

Ważnym przykładem jest również współpraca z lokalnymi instytucjami, takimi jak szkoły czy różne organizacje społeczne.

Warto wspomnieć także o budżecie obywatelskim Mazowsza, który umożliwia mieszkańcom bezpośredni wpływ na przeznaczenie części środków publicznych. Wśród realizowanych projektów coraz większą część stanowią inicjatywy związane z ochroną zdrowia i profilaktyką.

Co można jeszcze poprawić w działaniu samorządu na rzecz zdrowia kobiet?

Warto rozważyć jeszcze głębszą integrację działań informacyjnych na poziomie lokalnym, tak aby mieszkanki mniejszych gmin miały pełną świadomość, że program finansowany przez samorząd województwa jest dostępny w ich powiecie dzięki współpracy różnych jednostek samorządu terytorialnego.

Czy w planach są dodatkowe działania podnoszące poziom zdrowia Mazowszanek?

Działamy w sposób ciągły – co roku są uruchamiane nowe nabory i środki na profilaktykę. Będziemy kontynuować dotychczasowe inicjatywy, ale pojawią się również nowe.

Jedną z nich jest profilaktyka wypalenia zawodowego. Dane ZUS wskazują, że w 2023 r. zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania odpowiadały za 11 proc. wszystkich dni absencji. Wśród kobiet jedną z najczęściej występujących przyczyn niezdolności do pracy były reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. W związku z tym planujemy działania m.in. z zakresu psychoedukacji, warsztaty pracy z ciałem, szkolenia i indywidualne konsultacje psychologiczne. Projekt jest finansowany ze środków unijnych, a wnioski mogły składać podmioty z terenu województwa mazowieckiego. Nabór cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem, a wartość podpisanych umów wyniosła blisko 6 mln zł. Realizacja programu rozpoczęła się w 2025 r. i jest zaplanowana do 2028 r.