Samorządowi wystarczy sił?

Samorząd lekarski widzi ten aspekt jako absolutnie fundamentalny i niezbędny, podczas gdy kolejne rozwiązania legislacyjne pokazują, że granice kompromisu w tym zakresie wciąż się przesuwają.

Początkowo uproszczony tryb dopuszczania do zawodu nie zakładał żadnej weryfikacji znajomości języka polskiego. W praktyce nasz zawód wykonywali w Polsce także lekarze zupełnie nieznający języka polskiego, co generowało istotne problemy w kontakcie z pacjentami, jak również z innymi członkami personelu. Apele samorządu lekarskiego doprowadziły do zmiany ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w maju 2024 r. Nowe regulacje objęły wprowadzenie wymogu przedstawienia stosownego dokumentu potwierdzającego znajomość języka polskiego już przy ubieganiu się o PWZ dla lekarzy i lekarzy dentystów składających wnioski po 24 października 2024 r., natomiast w kontekście lekarzy składających wniosek do tego dnia wprowadzono wymóg przedłożenia właściwego dokumentu potwierdzającego znajomość języka polskiego na poziomie B1 do 1 maja 2026 r. pod rygorem utraty prawa wykonywania zawodu.

Konieczność wykazania się znajomością języka polskiego na poziomie B1, choć jest zmianą w odniesieniu do zupełnego braku wymogów w tym zakresie, nadal stanowi bardzo niski próg w kontekście standardów europejskich. Naczelna Izba Lekarska podkreślała, jakie następstwa praktyczne w zakresie komunikacji ma przyjęty poziom językowy, oraz wskazywała, że dopiero poziom B2 pozwala na m.in. dyskusje dotyczące tematów technicznych związanych ze specjalnością zawodową, a docelowo wymaganym poziomem językowym powinien być C1.

Po 1 maja 2026 r. izby lekarskie rozpoczęły wygaszanie WPWZ lekarzom i lekarzom dentystom, którzy nie potwierdzili znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1 poprzez przedstawienie właściwego dokumentu. Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej wskazuje, że certyfikatu znajomości języka polskiego nie przedstawiło ok. 1 tys. z 3 tys. pracujących w Polsce lekarzy narodowości ukraińskiej. Niewywiązanie się z obowiązku językowego w przewidzianym na to czasie dwóch lat budzi poważne wątpliwości co do faktycznej znajomości języka polskiego tych lekarzy.

28 kwietnia 2026 r. Komisja Zdrowia przyjęła natomiast poprawkę poselską, która przewiduje wydłużenie terminu na złożenie dokumentów do 1 maja 2027 r. Pomimo że poprawka jest na początku ścieżki legislacyjnej, Ministerstwo Zdrowia zwróciło się do samorządu lekarskiego o wzięcie jej pod uwagę w kontekście wygaszania warunkowego prawa wykonywania zawodu, a więc o potencjalne nieegzekwowanie na rzecz dopiero procedowanej poprawki już obowiązujących przepisów prawa. Argumenty zwolenników wydłużenia terminu na złożenie dokumentów dotyczą m.in. opóźnień w wydawaniu certyfikatów znajomości języka polskiego przez Państwową Komisję ds. Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego, w związku z czym izby lekarskie miałyby też nie wygaszać prawa wykonywania zawodu lekarzom, którzy przedstawili wyłącznie zaświadczenie, a nie certyfikat, o pozytywnie zdanym egzaminie.

Polska stanowiła wyjątek na mapie UE pod kątem możliwości wykonywania zawodu lekarza bez potwierdzenia znajomości obowiązującego języka. Podstawą przyjęcia przepisów była szczególna sytuacja konfliktu zbrojnego w Ukrainie i napływ uchodźców, mimo wszystko upływ lat wydaje się wskazywać na to, że utrzymywanie ich w mocy wynika z ogólnych problemów w organizacji ochrony zdrowia w Polsce. Lekarze z WPWZ uzupełnili częściowo braki kadrowe w szpitalach i przychodniach, szczególnie w mniejszych miejscowościach. Samorząd lekarski nie ustaje w walce o jakość i bezpieczeństwo wykonywania zawodu zarówno w odniesieniu do pacjentów, jak i lekarzy. Aspekt konieczności znajomości języka polskiego w kontekście leczenia pacjentów w Polsce jako przedmiot negocjacji wydaje się aż nazbyt obrazowo diagnozować zarządzanie problemami systemowymi w opiece zdrowotnej.